نویسنده: zarghoon تاریخ: 24 تير 1388 بازدید: 130 بار

نام �? تاریخ زرقان:

در م�?رد نام زرقان ن�?شته يا اظهار نظر دقیق �? مستندی به دست نیامده است اما آنچه از یادداشت‎های جهانگردان �? تاريخ‎ن�?یسان بر می‎آید این است که نام زرقان در ط�?ل تاریخ که از آن یاد شده تغییر نکرده �? منحصراً نام های زرقان، زرق�?ن، زرغان، زرکان، ازرکان معم�?ل ب�?ده است.
در م�?رد تاريخ زرقان هم �?ضع به همين من�?ال است، مداركي كه م�?ج�?د است تنها سفرنامه جهانگرداني است كه از زرقان گذشته‌اند �? از آن ياد نم�?ده‌اند. در اينجا براي نم�?نه، گ�?شه‌هايي از يادداشت‌هاي تاريخي كه به گ�?نه‌اي به زرقان مرب�?ط است بازگ�? مي‌ش�?د.
اصطخري مت�?في به سال 346 هجري‌قمري در كتاب «المسالك �? الممالك» در قسمت ذكر از راه شيراز تا كثّه مي‌ن�?يسد: «...�? اين راه خراسان است، از زرقان تا اصطخر شش فرسنگ، �? از اصطخر... تا آخر.»
ابن ح�?قل كه همعصر اصطخري ب�?ده است در كتاب «ص�?ره الارض» در م�?رد درياچه‌هاي فارس مي‌ن�?يسد: « ديگر درياچه باسفريه است كه دير ناسفريه در آن �?اقع است �? ط�?لش نزديك به هشت فرسنگ �? آبش ش�?ر �? صيدش فرا�?ان در اطراف آن بيشه‌هاي بسيار است �? از آن ني �? بردي (گياهي ني مانند) �? گياه ر�?خ (ن�?عي گياه كه از آن حصير مي‌بافند) �? جز آن به دست مي‌آيد �? مردم شيراز به آن فراخي مي‌يابند، �? اين درياچه در �?لايت اصطخر در مجا�?ر زرقان از ر�?ستاهاي هزار است.» در همين كتاب در ذكر مسافات فارس مي‌ن�?يسد: «راه شيراز به يزد كه همان راه خراسان مي‌باشد چنين است: از شيراز به زرقان شش فرسخ، از زرقان كه داراي منازلي بر �?ادي غذب است تا اصطخر شش فرسخ... تا آخر.»
شاردن فرانس�?ي كه در زمان صف�?يه در بيشتر سال‌هاي بين 1664 تا 1670 ميلادي در ايران ب�?ده در سياحتنامه خ�?د در فصل مرب�?ط به تعريف �?ت�?صيف زرقان �? كارهاي تيم�?رلنگ مي‌ن�?يسد: «در همان مسير سابق، در يك جاده خ�?ب �? بالنسبه مستقيم شش فرسنگ راه پيم�?ديم �? در زرقان منزل كرديم. اين آبادي بلده ك�?چكي است كه بيش از د�?هزار خانه باغچه ندارد �? در يك دشت باريكي كه در ميان ك�?هستان قرار گرفته است.
فاصله جبالي كه آنرا محص�?ر ساخته‌اند بيش از نيم فرسنگ نمي‌باشد، اراضي زرقان بقدر كافي حاصلخيز �? خ�?ب �? خ�?ش است. در تابستان آب �?ه�?اي آن خنك �?مطب�?ع مي‌باشد. اطراف �? اكناف شهر مشح�?ن از باغات �? بساتين خ�?ب �? خرم است �?لي در داخل بلده غير از اطلال مخر�?به چيز شايان ت�?جهي ديده نمي‌ش�?د. برحسب ت�?اريخ ايراني اين شهر در د�?ره اردشير بابكان قرنها پيش از ظه�?ر اسلام به �?ج�?د آمده است. چنانچه از اسناد مرب�?ط مستفاد مي‌ش�?د، زرقان داراي بيست هزار باب باغچه ب�?ده است �?اين ادعا كاملاً حقيقت مي‌نمايد چ�?ن هن�?ز هم در ح�?الي يك ميل �? بيشتر شهر آثار �? بقاياي مخر�?به مشاهده مي‌ش�?د، تيم�?رلنگ نخستين بار كه از آنجا عب�?ر مي‌كرد، سرتاسر شهر را �?يران ساخت، �?لي بار د�?م يعني هنگام مراجعت از تركيه پس از اطلاع از گذشته ممتد �? درخشان فرهنگي زرقان �? آگاهي از ظه�?ر دانشمندان متعد‍‌د عالي مقام در آن يك قسمت از شهر را مجدداً آباد كرد، اين م�?ض�?ع در بين ن�?يسندگان شرقي سخت مشه�?ر است. اق�?ام ترك �? تاتار كه بعد از تيم�?ر لنگ به سرزمين ايران ي�?رش ‌آ�?ردند، چندين بار اين شهر را �?يران ساخته �? سكنه آنرا قتل‌عام كرده‌اند، �? در حقيقت از آغاز سده جاريست كه از ن�? در آباداني زرقان اقدام كرده‌اند.»
كارستن نيب�?ر آلماني كه در سال 1765 ميلادي در زمان كريم خان زند به ايران سفر كرده در قسمتي از سفرنامه خ�?د در شرح سفر از شيراز به تخت‌جمشيد مي‌ن�?يسد: «پس از پنج ساعت �? نيم به زرقان رسيديم. بيشتر راه ك�?هستاني �? سنگلاخي است، زمينهاي حاصخيز نا آبادند �? حتي به نظر مي‌رسد كه درختها هم از جنگهاي زيادي كه در اين ح�?الي رخ داده است شك�?ه مي‌كنند. چ�?ن ج�?يها �? قناتهايي كه به ريشه‌هاي اين درختها آب مي‌رسانيدند، يا راههاي ديگري جسته‌اند، يا به كلي �?يران شده‌اند. «كار�?انسراي باد سياه» خيلي محكم‌تر از آن ساخته شده ب�?ده است كه خ�?دبه‌خ�?د �?يران ش�?د. از دهكده‌اي كه در نزديكي اين كار�?انسرا قرار داشته است، ك�?چكترين نشانه‌اي بر جاي نمانده است. در اين راه خرابه خانه‌اي را نشانم دادند كه كنارش درختي قرار دارد �? از اين نظر جالب است كه سابق بر اين �?قتي شاه حك�?مت، حاكم شيراز را م�?رد تاييد قرار مي‌داد، حاكم زير اين درخت خلعتش را مي‌پ�?شيد �? ضمن تشريفاتي س�?اره به شهر مي‌رفت.
ده زرقان به ص�?رت ماه هلال در كنار ك�?ه بلندي قرار دارد �?طرف پايين ده دي�?ار ضعيفي به ارتفاع هفت پا دارد. از بدشانسي اين ده چند سال پيش د�? خان در نزديكي ده با هم جنگيدند �? نتيجه اين جنگ اين شد كه خان پير�?ز همه ساكنين ده را به زندان انداخت �? خانه‌هايشين را �?يران كرد. از اين ر�?ي حالا فقط قسمت ك�?چكي از اين ده در دامنه ك�?ه مسك�?ن است، دي�?ار خانه‌هاي اين ده مثل دي�?ار همه ده‌هاي ديگري كه در ايران ديده‌ام يا از خاك است يا از خشت اما سقف‌ها شيب‌دار �? از ني ساخته ‌شده‌اند.»
از فرهنگ آنندراج كه در سال 1306 هجري قمري ن�?شته شده آمده است: «زركان نام قصبه‌اي است كه در شش فرسخي شهر شيراز، يك هزار باب خانه معم�?ر آباد دارد، �?قتي كان زر داشته، زرقان معرب آن است �? مرقد سيد نسيمي شاعر در آنجاست كه مريد شاه فضل نعمي ب�?ده �? شهيد شده رحمه الله.»
جكسن آمريكايي كه در سال 1903 ميلادي به ايران آمده در كتاب «سفرنامه جكسن» ترجمه من�?چهر اميري مي‌ن�?يسد: «در چند كيل�?متري بندامير آبادي زرقان يا زرق�?ن در دامنه ك�?هي قرار گرفته است �? چاپارخانه تع�?يض اسب‌ها هم درآنجاست.»
در سفرنامه حاجي‌بيرزاده كه در سال 1306 هجري قمري ن�?شته شده چنين مي‌خ�?انيم: «قريه زرقان د�? هزار جمعيت دارد �? قريه آبادي است �? بسيار قاطر �?قاطرچي �? مكاري در آنجا هست �? مردمان آنجا صاحب مكنت متم�?ل مي‌باشند �? از هر ن�?ع مي�?ه �? مأك�?لات در دكان �? بازار آنجا يافت مي‌ش�?د �? قريه زرقان در دامنه ك�?هي �?اقع است كه آن ك�?ه بسيار مرتفع �? همه سنگ است �? خاك ندارد �? در شرق زرقان �?اقع است �? بعضي خانه‌هاي قريه تا به دامنه بلندي ك�?ه رسيده‌ است �? خانه‌هاي مرتفع ساخته‌اند �? ر�?ي خانه‌ها به سمت مغرب است �? آب آنها از چاه است، در هر خانه يك چاه كنده‌اند �? آب از آن بر مي‌دارند �? زراعت آنها بعضي از نهر جاريست �? بعضي از گا�?چاه‌ها.»
در م�?رد نام زرقان نكته ديگري لازم است متذكر ش�?يم، قبل از انقلاب اسلامي همراه با تغيير نام بعضي از شهرهاي ايران، اسم زرقان نيز به زرگان تبديل شد . بعد از انقلاب اگرچه د�?باره نام زرقان را بازيافت �?لي هن�?ز در بسياري از نقشه‌ها �? كتب جغرافيايي �? نامه نگاري‌هاي اداري، نام زرگان باقي مانده است، بعضي‌ها ريشه نام زرقان را زرگ�?ن (يعني مانند زر) مي‌دانند �? سابقه آنرا به هخامنشيان پي�?ند مي‌زنند �? با ت�?جه به نزديكي اين آبادي به تخت جمشيد كه يكي از مراكز حك�?مت هخامنشيان ب�?ده است چندان هم بي‌ربط به نظر نمي‌رسد.



زرقان �? زرقاني ها در فرهنگ دهخدا :

زركان. ]زَر[ (اِخ) نام قصبه‌اي است در شش فرسخي شهر شيراز �? يك هزار خانه آباد دارد. �?قتي كان زر داشته معرّب آن است �? مرقد سيد نسيمي شاعر در آنجاست كه مريد شاه فضل‌نعمي ب�?ده �? شهيد شده رحمه‌الله. (انجمن آرا) (آنندراج) قصبه‌اي است در زير قلعه ايگ (دارالملك شبانكاره) ه�?ايش به اعتدال نزديك ب�?ده امّا آبش ناگ�?ارنده است �? در آن غله �? پسته �? مي�?ه �? خرما بسيار نك�? باشد. (نزهه القل�?ب ج3 ص138) رج�?ع به زرقان �? فارسنامه ناصري ش�?د.
زرقان ]زَر[ (اِخ) يكي از بخش‌هاي چهارگانه شيراز است كه در شمال خا�?ري اين شهرستان قرار دارد. شمال آن به شهرستان آباده �? جن�?ب آن به بخش سر�?ستان �? خا�?ر آن به بخش نيريز �? شهرستان فسا محد�?د است. اين بخش از هشت دهستان به نامهاي: ح�?مه مر�?دشت،كربال، خضرك، كمين‌شهد، مرغاب، سه‌پنيران �? ت�?ابع ارسنجان تشكيل يافته �? مركز آن زرقان �? مجم�?ع قراء آن 233 است. جمعاً 79000 تن سكنه دارد �? ش�?سه شيراز به اصفهان از ميان آن مي‌گذرد. (از فرهنگ جغرافيايي ايران ج7) رج�?ع به ماده بعد ش�?د.
زرقان ]زَر[ (اِخ) شهركي است خرم �? آبادان �? با نعمت بسيار به ناحيت پارس (حد�?د العالم). مركز بخش زرقان شهرستان شيراز است كه در سي‌�?پنج هزار گزي شمال خا�?ري شيراز �? بر كنار ش�?سه شيراز به اصفهان �?اقع است �? 6000 تن سكنه �? در حد�?د 67 باب دكان �? د�? دبستان دارد. ( از فرهنگ جغرافيايي ايران ج7) ...اين ناحيه محل آخرين پير�?زي قطعي نادر شاه بر اشرف افغان است. (فرهنگ فارسي معين) رج�?ع به ماده قبل �? فارسنامه ناصري ش�?د.
زرقان ]زَر[ (اِخ) ده مركزي دهستان شراء است كه در بخش رزن شهرستان همدان �?اقع است �? 884 تن سكنه دارد. (از فرهنگ جغرافيايي ايران ج5)
زرقان ]زَر[ (اِخ) دهي از دهستان ر�?دقات است كه در بخش مركزي شهرستان ر�?دقات است �? 670 تن سكنه دارد. (از فرهنگ جغرافيايي ايران ج4)
زرقان ]زَر[ (اِخ) دهستان ح�?مه بخش زرقان شهرستان شيراز است. اين دهستان از نه آبادي تشكيل يافته �? حد�?د 87000 تن سكنه دارد �? قراء مهم آن لپ�?يي، مرگل�?، د�?دج زرقان (از فرهنگ جغرافيايي ايران ج7)
زرقان ]زَر[ (اِخ) دهي از دهستان ابرك�?ه است كه در بخش جغتاي شهرستان سبز�?ار �?اقع است �? 896 تن سكنه دارد. (از فرهنگ جغرافيايي ايران ج9)
زرغ�?ن ]زَر[ (اِخ) م�?ضعي به ما�?راء النهر. ظاهراً قريه‌اي است از اعمال نَخشَب (يادداشت به خط مرح�?م دهخدا)
زرگان ]زَر[ (اِخ) قسمتي از قبيله‌اي با�?ي از قبايل خ�?زستان. رج�?ع به جغرافياي سياسي كيهان ش�?د.
زرگان ]زَر[ (اِخ) قصبه‌اي است به پنج فرسخي شيراز كه از آنجا تا بند امير سه فرسنگ راه است. (نزهه القل�?ب ج3 ص188)

فقط کاربران عضو می توانند این بخش را مشاهده کنند...

تاریخ: 5/07/1388 - 08:09