پيشينه تاريخي ( زبان، فرهنگ ? آداب ? رس?م، ق?ميتها، آثار تاريخي):
?ي?گيهاي تاريخي به استناد كا?شهاي باستان شناسي پيشينه سك?نت در محد?ده فعلي شهرستان آباده كه به هزاره ا?ل قبل از ميلاد بر مي گردد. در د?ره ساسانيان آثار بجا مانده همانند قلعه باستاني ايزدخ?است ? قصر بهرام در س?رمق ش?اهد مطمئني از شك?فائي فرهنگ ? تمدن در اين گستره جغرافيايي مي باشد. قطعاً در د?ره صف?يه ? ابتداي حك?مت زنديه همزمان با حض?ر شاه اسماعيل س?م شهر آباده در مسير جديدي از پيدايش ?ي?گيهاي شهرنشيني قرار گرفته ? ا?لين ساخت ? سازها با جل?ه گاههاي يك شهر شرقي در آباده ايجاد شد. طي سالهاي 1302 ? 1304 فرمانداري ? شهرداري آباده م?ج?ديت مستقل سياسي اين شهرستان تجلي يافت.
آباده كلمهء فارسي است اصل اين كلمه از ?ا?ه آباد گرفته شده ? در زبان پهل?ي به معناي داير- برقرار - باصفا مي باشد.
زبان مردم اين شهرستان عم?ماً فارسي سليس مي باشد. در خص?ص فرهنگ شهرستان آباده بايدگفت كه شهرستان آباده را بيشتر با فرهنگ ? هنرش مي شناسند ? از ساليان د?ر شهره استان ? كش?ر ب?ده است. فرهنگي كه در آن عشق به ميهن، كش?ر ? علم آم?زي م?ج مي زند ? از ميان اين فرهنگ مردمان فرهيخته اي به پا خ?استه اند كه در دانشگاههاي مهم كش?ر ? دنيا نام پر آ?ازه آنان را نيك به ياد دارند ? از خدمات برجسته فكري ? انديشه اي آنان بهره هاي فرا?ان مي برند. ذهن فردفرد مردمان اين ديار نمايشگاه شعر ? ادب ? فرهنگ ? انديشه را محترم مي شمارند. ف?ق العاده به فرهنگ ? زبان خ?د متعصبند، بسيار ميهمان ن?از، خ?نگرم ? صميمي اند.
آثار تاريخي: كار?انسراي ايزدخ?است، پل ايزدخ?است، تيمچه صرافيان، بناي امامزاده سلطان ابراهيم، كار?انسراي شاه عباس ش?رستان، كار?انسراي خان خ?ره، قلعه د? قلك يا د?قله، قلعه كريم آباد، تپه قلعه گبري، تل سارياتان، تل قلعه ار?ان، تپه د?لت آباد، تپه دهك گرد?، تل قصر بهرام س?رمق، قزقلاسي، مسجد امام حسن دهدق، قلعه گبري دهدق، تل قره ترك، بناي پاقلعه ايزدخ?است، سد ق?سي ايزدخ?است، منزل شاه اسماعيل، تل شاه محم?د، مركز آباده شناسي، كار?انسراي شاه عباس ايزدخ?است ? قلعه قديمي ايزدخ?است.